Informatiemanagement in het werkveld van de CIO

In dit onderzoek wordt geanalyseerd hoe het werkveld van de Chief Information Officer (CIO) eruit ziet en welke rol de visie op informatie en informatiemanagement (IM) van een CIO daarbij speelt. Het onderzoek geeft niet alleen inzicht in de begrippen informatie en IM, maar ook welke rol deze begrippen spelen in het werkveld van de CIO. Beter begrip over wat informatie is geeft u meer inzicht in IM. Beter begrip over wat IM is geeft u beter zicht op het werkveld van de CIO. In het onderzoek worden deze begrippen zowel vanuit de theorie als de praktijk toegelicht en met elkaar vergeleken. Het onderzoek is relevant voor iedere CIO en informatiemanager, maar ook voor iedere businessmanager die te maken heeft met ICT‐ of afstemmingsvraagstukken. Het praktijkgedeelte van dit onderzoek is gebaseerd op interviews die zijn gehouden met CIO’s van respectabele organisaties.

Het onderzoek is als volgt opgebouwd. In het eerste hoofdstuk wordt de probleem‐ en vraagstelling uiteengezet en worden de centrale begrippen toegelicht. In het tweede hoofdstuk worden vier opvattingen over informatie uitgewerkt en wordt toegelicht welke functie informatie in de organisatie heeft. Het derde hoofdstuk behandelt eerst de diversiteit in het IM vakgebied en vervolgens vier veel voorkomende benaderingen van IM. Het hoofdstuk sluit af met de rol die informatie speelt in IM. In hoofdstuk vier worden, aan de hand van competenties en vraagstukken, de vaardigheden beschreven die een CIO moet hebben. Hoofdstuk vijf behandelt het onderzoeksontwerp. In hoofdstuk zes worden de resultaten van elf interviews geanalyseerd en vergeleken met de literatuur. Het onderzoek sluit af met de conclusie en suggesties voor verder onderzoek.

Over informatie zijn vier opvattingen die vaak terug komen in de literatuur (Vreeken, 2002). Dit zijn informatie als object, informatie als proces, informatie als waarschijnlijkheid en informatie als sociale constructie. Deze opvattingen geven verschillende visies op informatie. Door informatie in meerdere vormen te gebruiken kan het een belangrijke functie vervullen bij het creëren van competitief voordeel voor de organisatie (Marchand, 2005; Porter, 1989). Veel organisaties zijn informatie als één van de productiefactoren gaan zien (Meyer, 2005).
In de praktijk worden slechts twee van de vier opvattingen over informatie vaak herkent; informatie als object en informatie als proces. Voornamelijk de materiele aspecten van informatie worden herkend door de CIO. Het lijkt erop dat de CIO weinig inzicht heeft in informatie en dat semantische discussies niet worden aangegaan. Dit beperkte inzicht heeft gevolgen voor IM en de organisatie. De opvatting over informatie als waarschijnlijkheid is moeilijk te herkennen in de praktijk, vermoedelijk door het wiskundige karakter van de opvatting.

In het IM vakgebied heerst diversiteit. Veel wetenschappers richten zich op een bepaalt aspect uit het vakgebied voor hun onderzoek. Toch zijn er vier benaderingen van IM te herkennen. IM als informatiesysteemmanagement (ISM), IM als informatiewetenschap, IM als managementinformatiesystemen (MIS) en een holistische benadering van IM. De benaderingen kennen ieder hun eigen vraagstukken, al lijkt het vraagstuk over de afstemming van business en technologie door de benaderingen heen te lopen.

In de praktijk worden vooral de ISM en informatiewetenschap benaderingen herkend. Hoewel informatiesystemen belangrijk zijn voor de organisatie, weten veel CIOʹs dat deze slechts ondersteunend zijn. De informatiemanager vervult een schakelrol tussen business en technologie. Hij helpt de CIO informatie over de business te verzamelen. In de ISM en holistische benadering speelt afstemming een belangrijke rol. In de ISM benadering wordt afstemming bereikt door architectuur, in de holistische benadering door informatie.

In de literatuur lijkt er een verband te bestaan tussen een opvatting over informatie en de benadering van IM (Kirk, 1999). De verschillende opvattingen van Vreeken (2002) over informatie zijn in theorie gekoppeld aan de benaderingen van IM. In de praktijk bestaat alleen een verband tussen de object‐ en procesopvatting over informatie en de ISM en informatie‐ wetenschap benadering van IM. Een visie op informatie heeft wel degelijk invloed op de benadering van IM. Het verband is echter voornamelijk gebaseerd op de materiele aspecten van informatie.

Omdat de CIO relatief nieuw is in de organisatie (Romanczuk & Pemberton, 1997) is veel onderzoek gericht op de competenties van de CIO. In het verleden werd de CIO nogal eens gezien als techneut met aversie tegen sociale netwerken, en werden voornamelijk zijn communicatie‐ en netwerkvaardigheden onder de loep genomen in de literatuur. Naast zijn competenties heeft de CIO ook te maken met een aantal vraagstukken: 1) het afstemmen van business en technologie, 2) informatiesystemen en ‐architectuur, 3) het opstellen van een informatiebeleid, 4) technologische ontwikkeling en 5) innovatie.

In de praktijk wordt het werkveld van de CIO aangevuld met een aantal vraagstukken. Dit zijn informatiebeveiliging, outsourcing, infrastructuur en budgetbeheer. De CIO overlegt verder met zijn collega CIO’s en moet goede communicatieve vaardigheden hebben.

Naast de theoretische en empirische concepten zijn een aantal trends ontdekt in het werkveld van de CIO. De CIO en informatiemanager worden in de literatuur als gelijken gezien (Abcouwer & Truijens, 2003). In de praktijk is de informatiemanager echter vooral gepositioneerd op de business‐as van het negenvlak (Abcouwer et al., 1997) en de CIO vooral op de strategie‐as. Andere trends hebben betrekking op het belang van financiële informatie, de achtergrond van de CIO, de verschuiving van technologie naar informatie en de opkomst van portfoliomanagement.

Dit onderzoek geeft antwoord op de vraag hoe het werkveld van de CIO eruit ziet. Het werkveld lijkt zowel in de literatuur als in de praktijk niet goed te worden doordacht, wat voornamelijk te zien is aan het beperkte inzicht in informatie en IM. Hoewel de literatuur en praktijk hier niet uit elkaar lopen missen zij beide iets fundamenteels. De individuele vraagstukken omspannen het werkveld, waardoor het IM vakgebied ook wel overgespecialiseerd (Fairer‐Wessels, 1997) wordt genoemd. Weinig onderzoekers wagen een poging om vraagstukken in het werkveld te plaatsen. Tevens is er weinig onderzoek naar het gehele vakgebied. Op het gebied van informatie worden vooral de materiele aspecten van informatie herkend, al is er te zien dat het merendeel van de CIO’s informatie benadert als proces, wat dan ook de meest voorkomende visie van de CIO’s is. Financiële informatie speelt een belangrijke rol in het werkveld van de CIO, omdat de CIO moet voldoen aan wettelijke verplichtingen en regelgeving van de organisatie. Dit is tevens een verklaring waarom zoveel CIO’s informatie als een object beschouwen, want financiële informatie is zeer materieel en goed op te slaan in informatiesystemen. Een belangrijke trend in het werkveld van de CIO is de verschuiving van een focus op technologie naar informatie. In de toekomst zal deze trend worden voortgezet en zal de CIO zich steeds minder met technologie gaan bezighouden.

 

Een artikel over mijn scriptie is ook verschenen in CIO Magazine.